Leestijd:
November 2025
Van persoonlijke verandering naar een groter verhaal
Soms komen thema’s op verschillende momenten terug in je leven. Voor mij geldt dat voor De Groene Bourgondiër, een project van de Bossche Club van Duurzaam Doen.
Via mijn werk hield ik me bezig met de voedseltransitie. Tegelijk gebeurde er privé iets anders. Mijn gezondheid vroeg aandacht. Ik ging anders kijken naar wat ik at, hoe ik leefde en wat dat met me deed.
Toen zag ik pas hoe groot dit onderwerp is. Hoe kan wat ik eet bijdragen aan mijn gezondheid? En hoe kunnen we samen zorgen voor een gezondere wereld?
Wat eerst iets persoonlijks leek, bleek onderdeel van iets groters. Dezelfde beweging speelt namelijk ook op systeemniveau.
Urgentie aan de horizon
Waarom ons voedselsysteem moet veranderen
In diezelfde periode sprak ik met mijn collega’s Rob Bogaarts en Jopie de Zeeuw. Samen onderzochten we hoe we de voedseltransitie in Den Bosch konden versnellen.
De aanleiding kwam onder andere uit het boek De Verborgen Impact van Babette Porcelijn. Daarin staat dat vlees en vis op nummer 4 staan in de top 10 van verborgen impact van onze consumptie.
Ook documentaires zoals Cowspiracy en Seaspiracy op Netflix openden mijn ogen. Ze laten zien hoeveel schade de bio-industrie veroorzaakt. Bossen en oceanen – de ‘longen’ van onze aarde – raken steeds meer beschadigd.
De impact van ons voedselsysteem is groot. Toch weten veel mensen niet meer waar hun eten vandaan komt. En ook niet welke gevolgen dat heeft. Wat we eten heeft invloed op onze gezondheid, het klimaat, de bodem en de biodiversiteit. Alles hangt met elkaar samen.
Van probleem naar mogelijkheid
Tot zover het zware deel van dit verhaal. Want gelukkig hebben we ook een keuze. Met wat er op ons bord ligt, kunnen we juist een positieve bijdrage leveren.
Met De Groene Bourgondiër vertaalden we dit naar een concreet stadsproject. Onze missie: meer lokaal, meer seizoensgebonden en meer plantaardig eten.
Als we willen dat Den Bosch toekomstbestendig blijft, moeten duurzaam én lekker eten hand in hand gaan. Voor onszelf én voor de stad.
Samen werken aan verandering
Individuele keuzes zijn belangrijk. Maar echte verandering ontstaat pas als we samen het systeem veranderen. Daarom brachten we met De Groene Bourgondiër mensen bij elkaar. Mensen die samen een nieuw netwerk vormen.
Tijdens gesprekken en ontmoetingen zagen we hoeveel er al gebeurt in de stad. En ook hoeveel er mogelijk is als mensen elkaar weten te vinden.
Door ontmoeting komt verandering op gang
In 2024 begonnen we met De Groene Bourgondiër, vanuit een gedeelde overtuiging: echte verandering begint bij ontmoeting. Daarom stonden het samenkomen en het gesprek over voedsel vanaf het begin centraal.
Voor mij kwam daarin alles samen waar ik energie van krijg: mensen bij elkaar brengen en ontmoetingen organiseren waarin ruimte ontstaat voor nieuwe ideeën en verbinding.
Jopie verrijkte dit proces met haar expertise door kunstenaars te betrekken. Zij maken complexe vraagstukken invoelbaar, verbeelden nieuwe perspectieven en helpen om mogelijke oplossingen zichtbaar te maken.
Zo brachten we samen het netwerk aan tafel en groeiden we uit tot een bevlogen duo dat mensen, ideeën en maatschappelijke vraagstukken met elkaar verbindt.
Voor dit project ontwierp Rik Makes-Maarsen tafels van regeneratief materiaal: compostboard. De tafels waren demontabel en duurzaam. Het tafelblad stond symbool voor de cyclus van onze gesprekken. Aan het einde van de reeks gaven we één tafel terug aan de natuur.
Dialoog als instrument
Samen eten opent het gesprek. En samen praten helpt om te ontdekken wat er al is en wat we nog nodig hebben. We organiseerden zes tafelsessies op verschillende plekken in Den Bosch. Bijvoorbeeld in een voedselmoestuin, een voedselbos, een horecaopleiding en in de binnenstad.
Elke sessie had een eigen thema en een passend menu. Altijd lokaal, plantaardig en seizoensgebonden. Door samen te proeven en te delen kwam het gesprek vanzelf op gang. Ik zag hoe mensen elkaar leerden kennen. Ideeën werden uitgewisseld die anders onzichtbaar zouden blijven.
Wat ligt er op ons bord?
Kansen en dilemma’s in de praktijk
Tijdens de tafelsessies gingen we op zoek naar antwoorden. We brachten in kaart welke lokale ondernemers er zijn en welke producten beschikbaar zijn. Ook bespraken we dilemma’s. Hoe combineer je gezond en duurzaam eten met keuzes die vaak draaien om prijs en gemak?
Wat mij het meest opviel, was tweeledig.
Aan de ene kant gebeurt er al veel in Den Bosch. Er zijn korte ketens, plantaardige initiatieven en veel energie. Aan de andere kant zien we waar het schuurt. Denk aan versnippering, betaalbaarheid en het verbinden van initiatieven.
Van gesprekken naar actie
Een gezamenlijke richting
Op basis van alles wat we leerden, maakten we samen een actieplan voor ‘s-Hertogenbosch. Daarin staan drie samenhangende actielijnen geformuleerd:
- de wijken en hun bewoners
- horeca en professionals
- de binnenstad en haar bezoekers
Voor mij is dit geen eindpunt. Het is een manier om richting te geven aan wat al in beweging is. De echte kracht zit in de verbinding die we hebben opgebouwd.
Voedsel als verbindende kracht: meer dan alleen wat we eten
Steeds sterker zie ik dat voedsel meer is dan voeding. Het brengt mensen bij elkaar. Samen eten opent gesprekken, maakt ideeën tastbaar en verbindt verschillende werelden binnen de stad.
Door het netwerk ontstonden ook nieuwe koppelkansen. Denk aan nieuwe verdienmodellen voor boeren, lokale werkgelegenheid en sterkere gemeenschappen.
Voor mij illustreert dit dat de voedseltransitie niet alleen een sectorale verandering is. Het is meer dan een verandering in wat we eten. Het raakt ook gezondheid, economie en hoe we samenleven.
Vanuit.
Verbinding.
